• phoothit

คุณค่าใน “ปรัชญาชีวิต” หนังสือแห่งความหมายที่สุขเกษียณควรอ่าน

“เมื่อแรกแย้ม กำเนิดเป็นทารกเปรียบดั่งเมล็ดพันธุ์ที่เพิ่งแตกรากแทงยอดใบอ่อน ดื่มด่ำกับโลก ดำรงอยู่ใต้ดวงตะวัน ปลดปล่อยสายลมแผ่วเบาแห่งชีวิต และหยัดยืนท่ามกลางความเปลี่ยนแปลง บนกระแสของกาลเวลาที่ไม่เคยหยุดไหล
เส้นเวลาที่ยาวไกล ไม่เคยมีใครล่วงรู้จุดเริ่มต้น กระทั่งจุดจบของมัน จากทารกผ่านเวลาเติบใหญ่จนวัยเกษียณ ความแก่ชราคือความเสื่อมของพาหนะแห่งวิญญาณ มันเกิดขึ้นให้เห็นซ้ำ ๆ ดั่งความจริงที่ไม่อาจปฏิเสธ ช้าหรือเร็วผู้ใดไม่อาจเลี่ยง
เวลาย่างก้าวอย่างเนิบช้า ทว่ามั่นคง ไม่เคยหยุด การเติบโตของชีวิตเป็นไปตามเส้นทางของมัน บางชีวิตไม่อาจเดินทางต่อ ได้หยุดนับอายุขัยไว้ที่จุดหนึ่งของเวลา เขาเหล่านั้นเดินทางล่วงหน้าไปยังอีกเส้นทางหนึ่ง ขณะที่อีกหลายชีวิตยังคงเดินทางต่อไม่ลดละ
แง่มุมใด ๆ ของชีวิตเกิดขึ้นอย่างเรียบง่าย กลั่นเป็นตะกอนของความสุขและทุกข์ ทว่าซับซ้อน หลายสิ่งเกิดขึ้นอย่างสับสน การทำความเข้าใจต้องอาศัยเวลาที่ยาวนาน บางคำถามเกิดขึ้นเมื่อเยาว์วัย กว่าจะคลี่คลายก็ล่วงสู่วัยชรา บางความสงสัยไม่เคยได้รับคำตอบตลอดชีวิต หลายอย่างเป็นปริศนาที่ยังไม่มีใครตอบ”

คงดีไม่น้อย หากจะมีหนังสือหรือวรรณกรรมเล่มใดบอกเล่าเรื่องราวแง่มุมแห่งชีวิตได้อย่างงดงาม สร้างทางเลือกให้คำตอบของชีวิตได้ดั่งเข็มทิศทางจิตวิญญาณ


ความจริงมีหนังสือหลายเล่มที่คลี่คลายปัญหาเหล่านั้น บ้างเป็นข้อเท็จจริงที่พิสูจน์ได้ทางวิทยาศาสตร์ บ้างเป็นคัมภีร์คำสอนของศาสดา บ้างซ่อนเร้นอยู่ในนิยายบันเทิงคดี ท่ามกลางทางเลือกที่มากมาย หนังสือ “ปรัชญาชีวิต” เป็นหนึ่งเล่มที่ไม่ควรมองข้าม ปรัชญาชีวิตหรือ The Prophet กวีนิพนธ์ชิ้นเอกของ คาลิล ยิบราน (Kahlil Gibran) นักเขียนชาวเลบานอน ถอดความเป็นภาษาไทยโดย ระวี ภาวิไล พิมพ์ครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. 2504 โดยสำนักพิมพ์บริการทอง


ว่าด้วยเรื่อง อัลมุสตาฟา ตอบปัญหาหลักธรรมแก่ประชาชนชาวออร์ฟาลีส ทั้งสิ้น 26 หัวข้อ อาทิ ความรัก การงาน กฎหมาย อิสรภาพ การสอน มิตรภาพ เวลา ความงาม เป็นต้น โดยตอนหนึ่ง อัลมุสตาฟาได้กล่าวถึง "ความปราโมทย์" (ความบันเทิงใจ ปลื้มใจ หรือความสุข) และความโศกเศร้า (ความเสียใจ อาลัยอาวรณ์ หรือความทุกข์) ไว้ว่า

“...ขณะเมื่อเธอปรีดาปราโมทย์ จงมองลึกลงในดวงใจ และเธอก็จะพบว่า สิ่งซึ่งได้เคยยังความเศร้าโศกแก่เธอนั้น กำลังให้ความปราโมทย์แก่เธอ ขณะเมื่อเธอเศร้าโศก จงมองลงไปอีกและก็จะพบว่า แท้จริงนั้นเธอกำลังสะอื้นไห้ถึงสิ่งที่เคยก่อความยินดีมาแล้ว

เธอบางคนกล่าวว่า ‘ความปราโมทย์นั้นยิ่งใหญ่กว่าความเศร้าโศก’ และอีกพวกแย้งว่า ‘ไม่ใช่ ความเศร้าโศกต่างหากใหญ่ยิ่งกว่า’ แต่เราขอบอกแก่เธอว่า มันมิอาจแยกกันได้ มันมาด้วยกัน และขณะเมื่อสิ่งหนึ่งนั่งอยู่กับเธอที่โต๊ะ พึงระลึกไว้ว่า อีกหนึ่งหลับรออยู่บนเตียง แท้จริงนั้น เธอแขวนไกวอยู่ดุจตาชั่ง ระหว่างความเศร้าโศกและความปราโมทย์ของเธอ เธอจะยืนนิ่งอยู่และไม่เอนเอียง ก็แต่ในขณะเมื่อเธอว่างเปล่าเท่านั้น

ขณะเมื่อผู้รักษาสมบัติยกเธอขึ้น เพื่อชั่งเงินและทองของเขา ก็ไม่จำเป็นที่ความโศกเศร้าหรือความชื่นชมของเธอจะต้องเอียงขึ้นลงด้วย…”


เป็นตอนที่แสดงทัศนะต่อความสุขและทุกข์อย่างเป็นกลาง บางครั้งความสุขได้สร้างทุกข์ บางครั้งทุกข์ได้สร้างสุขด้วยเช่นกัน ทั้งสองมิอาจแยกจากกันดั่งแสงและเงา มันมาด้วยกันเสมอ เมื่ออีกฝ่ายปรากฏอีกฝ่ายรออยู่ข้างหลังเสมอ เราต่างอยู่ระหว่างกลางของทุกข์และสุข และเอนกลับไปกลับมาระหว่างมันทั้งสอง แต่เมื่อจิตนิ่งจนว่างเปล่า เราจะสามารถอยู่โดยไม่เอนเอียงไปทางใดทางหนึ่งได้


สัจธรรมดังกล่าวของอัลมุสตาฟา คล้ายกับคำว่า “อุเบกขา” ในพุทธศาสนา คือ ความรู้สึกเฉย อารมณ์วางเฉย ไม่ยินดียินร้าย วางเป็นกลาง (ทั้งนี้ในทางพุทธศาสนา อุเบกขา มีหลายนัย เช่น อุเบกขา ใน "ฌาน 4" "เวทนา 3" "ภาวนา 3" "พรหมวิหาร 4" "โพชฌงค์ 7" เป็นต้น แต่ล้วนมีความหมายว่า เป็นกลาง วางเฉย ไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด ทั้งสิ้น แต่มีเหตุและผลต่างกันไปในแต่ละหลักธรรมนั้น ๆ)


การวางเฉย ไม่ยินดียินร้าย หาใช่การไม่สนใจต่อเรื่องราวใด ๆ ที่เกิดขึ้น หากแต่เกิดขึ้นแล้ว คงความรู้สึกให้นิ่งไว้ไม่ให้ตกไปยังความรู้สึกทางใดทางหนึ่ง วัยเกษียณที่ผ่านชีวิตมาอย่างยาวนานบนเส้นทางของเวลา การได้พบเจอสิ่งต่าง ๆ ทั้งสร้างทุกข์สร้างสุขนับครั้งไม่ถ้วน การได้ละวางซึ่งความรู้สึกทำให้จิตใจสงบนิ่ง ดั่งต้นไม้ใหญ่ที่หยั่งรากลึกลงดินไม่ไหวติงไปกับกระแสลมพายุ


คำตอบของปริศนาบางประการและคุณค่าในความหมายของการมีชีวิต ซ่อนไว้ในหน้าใดหน้าหนึ่งของ “ปรัชญาชีวิต” สัจธรรมที่อัลมุสตาฟาได้กล่าวไว้ยังมีแง่มุมอื่น ๆ ที่น่าสนใจอีกมากมาย เป็นหนังสือที่ชวนให้ชาวสุขเกษียณได้รู้จักและทำความเข้าใจ เพื่อค้นหาความหมายและวิถีทางของการดำรงอยู่



sook-kasean-the-prophet
คุณค่าใน “ปรัชญาชีวิต” หนังสือแห่งความหมายที่สุขเกษียณควรอ่าน