• phoothit

International Day of Peace : ความสงบจากภายใน สู่หัวใจสันติภาพโลก


sks-atc-09092021-1

เนื่องในวันที่ 21 กันยายน ของทุกปี องค์การสหประชาชาติกำหนดให้เป็น “วันสันติภาพโลก” หรือ “วันสันติภาพสากล” (International Day of Peace หรือ Peace Day) เพื่อให้ผู้คนทั่วโลกได้รำลึกถึงความสูญเสียจากสงครามที่ผ่านมา และเป็นวันที่ทุกคนจะปล่อยวางความโกรธแค้นและหันหน้าเข้าหากันโดยสันติหรือถือเป็นโอกาศพิเศษให้หยุดยิงชั่วคราวในพื้นที่สู้รบ โดยมีจุดมุ่งหมาย 6 ประการ ดังนี้

1. ให้ความเคารพต่อชีวิตทั้งมวล เคารพชีวิตและศักดิ์ศรีของแต่ละบุคคล โดยไม่แบ่งชนชั้นหรือลำเอียง

2. ไม่ใช้ความรุนแรงในทุกรูปแบบ โดยเฉพาะต่อเด็กและเยาวชน

3. แบ่งปันกับผู้อื่นอย่างมีน้ำใจ เพื่อขจัดการแบ่งแยก ความไม่ยุติธรรม และการกดขี่ทางการเมืองและเศรษฐกิจ

4. รับฟังเพื่อให้เกิดความเข้าใจต่อกัน เคารพเสรีภาพในการแสดงออก และยอมรับความแตกต่างทางวัฒนธรรม

5. สงวนรักษาผืนโลก ฝึกดำเนินชีวิตอย่างรับผิดชอบ และเคารพต่อทุกชีวิตในโลก เพื่อรักษาสมดุลของธรรมชาติบนผืนโลก

6. สร้างความสมานฉันท์ เคารพต่อหลักการประชาธิปไตย และให้โอกาสทุกฝ่ายมีส่วนร่วมอย่างเท่าเทียมกัน โดยเฉพาะสตรี

แนวคิดเรื่องสันติภาพ

นักวิชาการสันติภาพใช้คำว่า “สันติภาพ” ในความหมายต่างกันออกไปตามสำนักคิด ความเชื่อ และตามบริบทที่ต่างกัน บางคนใช้คำว่า สันติภาพ ในความหมายว่าเป็น “สันติภาวะ” คือ ภาวะที่สงบ ไม่มีความรุนแรง บางคนใช้ในความหมายของ “สันติวิธี” คือ วิธีการที่ไม่ใช้ความรุนแรงในการแก้ปัญหาหรือการดำเนินการใด ๆ

นอกจากนี้ นักวิชาการสันติภาพบางกลุ่ม ยังได้เสนอว่า ควรขยายความหมาย สันติภาพ ออกไปจาก “สันติภาพเชิงลบ” ซึ่งหมายถึง ภาวะที่ปลอดความรุนแรงทางตรง คือ ภาวะที่ปราศจากการต่อสู้ทำร้ายกัน ให้กว้างออกไปครอบคลุมถึง “สันติภาพเชิงบวก” คือ ภาวะที่ปราศจากความรุนแรงเชิงโครงสร้าง ภาวะที่ปราศจากความทุกข์ยากที่ไม่เป็นธรรมต่าง ๆ

จากแนวคิดข้างต้น สันติภาพสามารถใช้ในหลายความหมาย สันติภาวะใช้ในการฐานะที่เป็นเป้าหมาย คือ “สันติภาวะ” อันเป็นภาวะที่สงบไม่มีความรุนแรง เช่น ไม่มีสงคราม ไม่มีการต่อสู้ฆ่าฟันและการเบียดเบียนกัน และสันติภาพใช้ในฐานะเป็นวิธีการ คือ “สันติวิธี” อันเป็นวิธีการที่ไม่ใช้ความรุนแรงหรือวิธีการปฏิบัติที่ไม่รุนแรงในการแก้ปัญหารหรือดำเนินชีวิต

ด้าน ชัยวัฒน์ สถาอานันท์ ศาสตราจารย์ประจำและหัวหน้าสาขาวิชาการเมืองการปกครอง คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ได้สรุปไว้ว่า “สันติภาพกับความขัดแย้ง มิใช่สิ่งที่อยู่ตรงข้ามกัน เพราะความขัดแย้งที่ถูกเก็บกดมิให้แสดงออกอย่างสันติภาพต่างหาก จึงเป็นชนวนไปสู่ความรุนแรงอันเป็นสิ่งที่อยู่ตรงข้ามกับสันติภาพได้”

สันติภาพมิใช่แค่ปราศจากสงคราม

ส่วน โยฮัน กัลป์ตุง (Johan Galtung) นักวิชาการด้านสันติภาพ ซึ่งเป็นผู้ก่อตั้งสถาบันวิจัยสันติภาพออสโล (PRIO) ได้เขียนบทความเรื่อง “ความรุนแรง สันติภาพ และการวิจัยสันติภาพ” (Violence, Peace, and Peace Research) ซึ่งตีพิมพ์ใน Journal of Peace Research, vol.6 ปี ค.ศ. 1969 โดยนำเสนอแนวคิดเกี่ยวกับขอบข่ายทางสันติภาพของมนุษย์ว่า สันติภาพซึ่งเป็นเพียงภาวะที่ปลอดจากสงครามนั้นยังไม่เพียงพอ แต่ต้องเป็นภาวะที่ไม่มีการกระทำรุนแรงต่อเพื่อนมนุษย์ โดยความรุนแรงในทัศนะของ กัลป์ตุง ไม่ใช่เพียงความรุนแรงทางตรงอันเกิดจากการกระทำระหว่างบุคคลเท่านั้น แต่ยังรวมถึงความรุนแรงทางโครงสร้างอันเกิดจากระบบสังคมที่ไม่เป็นธรรมอีกด้วย

โดย กัลป์ตุง ได้แบ่งความต้องการขั้นพื้นฐานของมนุษย์ออกเป็น 4 ประการ และมีทัศนะว่า หากความต้องการเหล่านี้ไม่ได้รับการตอบสนองหรือได้รับไม่เพียงพอ มนุษย์จะอยู่ในสภาวะที่ต้องการเผชิญกับความรุนแรง โดยความต้องการ 4 ประการดังกล่าว ประกอบด้วย

1. การดำรงชีวิต (Survival)

2. การมีความเป็นอยู่ที่ดี (Welfare)

3. การมีเสรีภาพ (Freedom)

4. การมีเอกลักษณ์และความรู้สึกมีความหมายในชีวิต (Identity)

โดยได้แยกลักษณะการเกิดความรุนแรงเป็น 2 ลักษณะ คือ ความรุนแรงทางตรง เช่น การถูกทำร้ายร่างกาย และความรุนแรงทางโครงสร้าง เช่น การที่ประชาชนจำนวนมากเสียชีวิตเพราะขาดแคลนอาหาร ในขณะที่ประชาชนอีกจำนวนหนึ่งมีอาหารเหลือเฟือ นอกจากนั้น ผลของความรุนแรงไม่ใช่แค่ทางร่างกายเท่านั้น แต่ยังส่งผลไปถึงจิตใจด้วย

กัลป์ตุง ได้เสนอทางเลือกให้กับสังคม คือ สิ่งที่เรียกว่า “สันติภาพเชิงโครงสร้าง” โดยได้ตั้งสมมติฐานเกี่ยวกับสันติภาพไว้ว่า สันติภาพไม่ได้เป็นเพียงสันติภาพระหว่างประเทศหรือรัฐเท่านั้น แต่หมายถึงสันติภาพในสังคม สันติภาพระหว่างภายในตัวมนุษย์ และสันติภาพระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติ เป็นสันติภาพที่ครอบคลุมทั้ง ธรรมชาติ มนุษย์ สังคม และโลก อีกทั้งยังมองว่า ทั้งหมดนี้จะสามารถอยู่ร่วมกันอย่างสันติได้ภายใต้เงื่อนไข 2 ประการ คือ ความหลากหลาย และการพึ่งพาอาศัยระหว่างกันและกัน

สันติภาพเริ่มต้นได้จากภายใน

สันติภาพสามา