• phoothit

การเรียนรู้ตลอดชีวิต กับความสุขวัยเกษียณในโลกที่กำลังเปลี่ยนไป


sook-kasean-atc-07092021-1

การเรียนยังจำเป็นสำหรับวัยเกษียณอยู่ไหม ?

ชาวสุขเกษียณที่จบการศึกษาในระบบจากโรงเรียน มหาวิทยาลัย หรือสถาบันทางการศึกษาต่าง ๆ ในระบบมานาน จนกระทั่งเกษียณจากการทำงานแล้ว จะต้องศึกษาหรือเรียนรู้อะไรในชีวิตอีก ?

การเปลี่ยนแปลงของโลกอย่างรวดเร็วและต่อเนื่อง ไม่ว่าจะเป็นการปฏิวัติทางดิจิทัล (Digital Revolution) ที่หลายสิ่งหลายอย่างเข้าไปสู่ระบบดิจิทัล ทำให้การใช้ชีวิตเปลี่ยนแปลงไปจากเดิม เช่น การซื้อขายสินค้าออนไลน์ที่มีมากขึ้น จากเดิมที่เป็นการซื้อขายหน้าร้านเท่านั้น หรือเพลงที่สามารถฟังออนไลน์ได้ จากเดิมที่ต้องซื้อเทปหรือซีดี เป็นต้น กระทั่งการเปลี่ยนแปลงบริบทด้านสังคมอื่น ๆ รวมไปถึงการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประชากรที่เข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ สิ่งเหล่านี้ล้วนเป็นปัจจัยการเปลี่ยนแปลงที่ส่งผลต่อการใช้ชีวิตไม่ว่าทางใดทางหนึ่ง

เหตุที่กล่าวมาทำให้การเรียนรู้หรือการศึกษานั้น เป็นสิ่งที่จำเป็นต่อชีวิตอยู่เสมอ ไม่ว่าด้านไหน ตัวอย่างที่ยกเป็นรูปธรรมได้อย่างง่าย เช่น เมื่อชาวสุขเกษียณทำสวนปลูกต้นไม้ จำเป็นต้องศึกษาว่าต้นไม้แต่ละสายพันธุ์ที่จะปลูกนั้น ต้องจัดการดูแลอย่างไร เพราะต้นไม้แต่ละชนิดต้องการการดูแลที่แตกต่างกัน หากไม่มีความรู้ ต้นไม้ที่ปลูกอาจจะไม่งอกงามอย่างที่ควรจะเป็น กระทั่งเสียหายหรือตายได้ เป็นต้น

การศึกษาหรือเรียนรู้จึงไม่ใช่การศึกษาในแง่ของวิชาการ หรือเพื่อนำความรู้ไปประกอบอาชีพเท่านั้น แต่คือสิ่งที่จำเป็นสำหรับการดำเนินชีวิตประจำวันด้วย

การเรียนรู้ตลอดชีวิตสิ่งจำเป็นของมนุษย์ทุกคน

การศึกษาตลอดชีวิต (Lifelong Education) หรือการเรียนรู้ตลอดชีวิต (Lifelong Leaning) เป็นสิ่งที่นักการศึกษาทั้งหลายเสนอ โดยนิยามความหมายอย่างสรุปไว้ว่า เป็นการจัดการจัดการกระบวนการทางการศึกษาเพื่อให้บุคคลเกิดการเรียนรู้ตลอดชีวิต โดยมุ่งให้ผู้เรียนเกิดแรงจูงใจที่จะเรียนรู้ด้วยตัวเอง ให้สามารถพัฒนาหรือปรับตัวให้ก้าวทันการเปลี่ยนแปลงของสังคมโลกอย่างรอบด้าน

ในส่วนของนักการศึกษานั้น เป็นอีกภาคส่วนหนึ่งเท่านั้น ส่วนบุคคลทั่วไปสามารถทำได้คือ การศึกษาด้วยตนเอง ซึ่งในปัจจุบันสามารถหาความรู้ได้หลากหลายวิธี เช่น ให้คนอื่นสอน เข้าคอร์สเรียน เรียนจากคลิปสอนต่าง ๆ อ่านจากหนังสือ ค้นจากอินเทอร์เน็ต แลกเปลี่ยนกับผู้สนใจในเรื่องเดียวกัน เป็นต้น

การศึกษาตลอดชีวิต คือการเรียนรู้ที่ไม่สิ้นสุดตั้งแต่เกิดจนตาย จุดประสงค์หลักมุ่งให้สามารถดำรงชีวิตได้ในช่วงเวลาของโลกที่มีการเปลี่ยนแปลงไปอย่างต่อเนื่อง ซึ่งเป็นเครื่องมือสำคัญในการพัฒนาสังคม ในระดับใหญ่ จนถึงระดับเล็ก ๆ อย่างเรื่องส่วนบุคคลทั่วไป

นักวิชาการได้อธิบายถึงความจำเป็นที่ต้องมีการจัดการศึกษาตลอดชีวิต โดยสรุปไว้ว่า เนื่องจากความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นของตัวบุคคล สังคม วิทยาการ เศรษฐกิจ หรือเรียกได้ว่าการเปลี่ยนแปลงทุกอย่างที่เกิดขึ้นนั้น ส่งผลให้มนุษย์จำเป็นต้องทำการศึกษาตลอดชีวิต เพื่อให้สามารถดำเนินชีวิตต่อไปได้อย่างมีประสิทธิภาพ มีความสุข ไม่ว่ากิจกรรมใด ๆ ล้วนต้องใช้ความรู้ความเข้าใจ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการงาน สังคม การพักผ่อน หรืองานอดิเรกส่วนตัว เป็นต้น ทำให้ความรู้เป็นสิ่งที่จำเป็นต่อการดำเนินชีวิตอย่างเลี่ยงไม่ได้ ทั้งนี้ การศึกษาไม่ได้หมายถึงการเรียนในระบบโรงเรียนเท่านั้น แต่รวมถึงการศึกษาเรียนรู้ตามอัธยาศัยส่วนตัวของแต่ละคนด้วย

การศึกษาตลอดชีวิต จึงถือเป็นกระบวนการทางการศึกษาเพื่อพัฒนาบุคคลในทุกรูปแบบ ทุกช่วง ทุกวัย ให้เกิดการเรียนรู้ตลอดชีวิต เป็นการเติมเต็มเพิ่มพูนความรู้ ประสบการณ์ ที่ไม่มีที่สิ้นสุด ต่อเนื่องตลอดชีวิต ให้สามารถดำเนินชีวิตในสังคมโลกอย่างมีประสิทธิภาพรอบด้านต่อไป

ทั้งนี้ วันที่ 8 กันยายน ของทุกปี องค์การศึกษาวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (UNESCO) ได้กำหนดให้เป็นวันที่ระลึกสากลแห่งการส่งเสริมการเรียนรู้และมีการจัดกิจกรรมเพื่อผู้ด้อยโอกาสทางการศึกษา ซึ่งต่อมาเรียกว่า “วันการศึกษานอกโรงเรียน” หรือ “วันการศึกษานอกระบบ” เพื่อให้เห็นถึงความสำคัญของการศึกษาและการเข้าถึงการศึกษาที่เท่าเทียม

ในโอกาสนี้ สุขเกษียณชวนชาวสุขเกษียณเห็นถึงความสำคัญของการศึกษาตลอดชีวิตอย่างที่กล่าวไปข้างต้น แม้จะจบการศึกษาในระบบการศึกษามานานจนล่วงเข้าสู่วัยเกษียณแล้ว แต่การศึกษาหาความรู้นั้น ไม่มีที่สิ้นสุด แต่ละบุคคลควรมีการเรียนรู้ความรู้ใหม่ ๆ เพื่อให้ดำเนินชีวิตได้อย่างมีความสุข เช่น ศึกษาหาความรู้เกี่ยวกับโรคประจำตัวของตัวเอง เพื่อให้สามารถดูแลสุขภาพหรือรับมือกับโรคของตนเองได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น หรือแม้แต่เรื่องเล็กน้อยอย่างเช่นการเรียนรู้ที่จะใช้เครื่องใช้ไฟฟ้าภายในบ้านของตัวเอง เพื่อลดการพึ่งพาผู้อื่นและสามารถใช้เครื่องใช้เหล่านั้นได้อย่างมีประสิทธิภาพ เป็นต้น

ชาวสุขเกษียณลองพิจารณาดูว่า ในโลกที่เปลี่ยนแปลงไปอย่างต่อเนื่อง มีอะไรที่ตนต้องเรียนรู้บ้าง หากได้คำตอบแล้ว ลงมือศึกษาหาความรู้ได้เลย และหวังว่าความรู้ใหม่ ๆ จะสามารถสร้างชีวิตที่มีความสุขให้กับชาวสุขเกษียณทุกท่าน


(ข้อมูลบางส่วนจาก : บทความวิชาการเรื่อง การศึกษาตลอดชีวิต ของ ศักรินทร์ ชนประชา)